Wie se Waarheid?

Inleiding: “You do you”

Dis Saterdagaand by ‘n braai. Die vleis is op die kole, die gesprek het by geloof uitgekom, en jou neef, wat by ‘n groot maatskappy in Johannesburg werk, sit sy bier neer.

“Kyk,” sê hy, “ek het niks teen jou geloof nie. As dit vir jou werk, is dit jou waarheid. Ek het myne. You do you.”

Almal knik. Dit klink gaaf. Dit klink verdraagsaam. Niemand wil die een wees wat ‘n lekker aand bederf deur te sê: “Maar wat as een van ons verkeerd is?”

En tog bly die vraag in jou kop hang terwyl jy die tang optel. As elkeen sy eie waarheid het, wie se waarheid is dan die waarheid? Of is daar nie so iets nie?

In die eerste opstel het ons gesien dat waarheid ooreenstemming is tussen woorde en werklikheid, en dat dit by God begin. In die tweede het ons gesien dat ons dit nederig maar werklik kan ken. Nou staan ons voor die vraag wat ons tyd die meeste pla: wie se waarheid is dit?

1. Wat die relativis reg sien

Dit is maklik om jou neef se woorde as vae praatjies af te maak. Dit sou ‘n fout wees. Agter “jou waarheid en my waarheid” lê ernstige insigte, en ons moet hulle eers eerlik hoor.

Waar jy staan, bepaal wat jy sien. ‘n Boer in die Karoo en ‘n bankier in Sandton kyk anders na dieselfde droogte. ‘n Vrou wat in die nag alleen moet loop, beleef ‘n donker straat anders as ‘n man. Ons ervaring, ons taal en ons geskiedenis vorm die bril waardeur ons die wêreld sien. Dit is nie relativisme nie. Dis eenvoudig waar.

Wie “die waarheid” sê, wil dikwels die mag hê. Die Duitse filosoof Friedrich Nietzsche het in die negentiende eeu skerp gevra of ons “waarhede” nie maar ou metafore is waarvan ons vergeet het dat hulle metafore is nie. ‘n Eeu later het die Franse denker Michel Foucault betoog dat kennis en mag altyd saamloop: wie bepaal wat as waar tel, bepaal ook wie in beheer is. En in 1979 het Jean-François Lyotard die postmoderne toestand as een van wantroue teenoor die groot verhale getipeer: die allesomvattende verhale wat ‘n samelewing oor homself vertel.

Ons hoef nie met al hulle gevolgtrekkings saam te stem nie om te erken dat hulle iets gesien het. En die kerk se eie geskiedenis is vol voorbeelde. Christene het al dikwels Bybeltekste gebruik om te regverdig wat hulle in elk geval wou doen. Dit is presies wat die relativis vrees: dat iemand met mag sê “dis God se waarheid” en dan ander mense daarmee seermaak. Wanneer jou neef skrikkerig is vir enigiemand wat “die waarheid” verkondig, het hy nie heeltemal ongelyk nie. Die geskiedenis gee hom rede genoeg.

Nederigheid is ‘n deug. Agter “you do you” sit dikwels ‘n eerbare instink: ek wil nie hoogmoedig wees nie, ek wil nie vir ‘n ander mens dink nie. In die tweede opstel het ons gesien dat ons kennis gedeeltelik is. Die relativis sê op sy manier iets soortgelyks.

Al drie hierdie insigte is waar. En juis daarom moet ons mooi kyk na wat die relativis daarvan maak.

2. Die knoop in die tou

Die relativis maak ‘n sprong. Van “waar ek staan, beïnvloed wat ek sien” spring hy na “daar is niks om te sien behalwe wat ek sien nie”. Van “mense misbruik die waarheid” spring hy na “daar is geen waarheid nie”.

Kyk wat gebeur as jy daardie tweede bewering ernstig opneem. “Daar is geen waarheid nie.” Is dit waar? As dit waar is, is daar ten minste een waarheid, en dan is dit vals. As dit nie waar is nie, hoef ons ons nie daaraan te steur nie. Of neem: “Alle waarheid is relatief.” Geld dit vir almal, oral, altyd? Dan is dit ‘n absolute waarheid, en die stelling weerlê homself.

Die Amerikaanse apologete Norman Geisler en Frank Turek noem dit die Road Runner-taktiek, na aanleiding van die tekenprent waarin Wile E. Coyote oor die rand van ‘n krans hardloop en eers val wanneer hy afkyk en sien daar is niks onder hom nie. ‘n Stelling wat nie aan sy eie maatstaf voldoen nie, hang net so in die lug.

Agter dié argument staan ‘n beginsel wat Aristoteles die vasste van alle beginsels genoem het: dieselfde eienskap kan nie terselfdertyd en in dieselfde opsig aan dieselfde ding behoort en nie behoort nie (Metafisika IV.3, 1005b19–20, vrylik vertaal). In gewone taal: iets kan nie terselfdertyd en in dieselfde sin waar en onwaar wees nie. Filosowe noem dit die wet van nie-teenstrydigheid. Niemand kan dit bewys sonder om dit eers te gebruik nie, en niemand kan dit ontken sonder om dit te gebruik nie. Selfs wie sê “jy het jou waarheid en ek het myne”, bedoel dat sy stelling waar is en die teenoorgestelde nie. Dis die vloer waarop elke gesprek oor waarheid staan, ook dié een.

Maar ons moet eerlik wees oor wat dié argument doen en nie doen nie. Dit slaan die slagspreuk plat: “daar is geen waarheid nie”. Dit slaan nie die insig plat dat ons almal van êrens af kyk nie. ‘n Christen wat met die selfweerlegging wen en dan dink die gesprek is verby, het nie geluister nie.

Die meeste mense wat “my waarheid” sê, bedoel in elk geval nie ‘n filosofiese teorie nie. Hulle bedoel: my ervaring, my perspektief, my storie. En dié dinge is werklik en belangrik. As ‘n vrou vertel hoe sy as kind mishandel is, vertel sy nie net “haar waarheid” nie. Sy vertel die waarheid oor wat met haar gebeur het. Dáárom het dit gewig. As dit net “haar waarheid” was, kon die beskuldigde eenvoudig sy eie waarheid daarteenoor stel, en die hof sou niks hê om oor te beslis nie. Ironies genoeg het juis die mense wat die diepste seergekry het, die grootste belang daarby dat waarheid meer as ‘n mening is.

3. Ons probleem is nie relativisme nie

Dit sal jou dalk verras. Die grootste bedreiging vir die waarheid in ons tyd is miskien nie mense wat glo daar is geen waarheid nie. Dis mense wat nie omgee nie.

In 2016 het die Oxford-woordeboeke “post-truth” as die woord van die jaar gekies, en dit so omskryf: omstandighede waarin objektiewe feite minder invloed op die openbare mening het as emosie en persoonlike oortuiging. Let op: die feite word nie ontken nie. Hulle maak net nie meer saak nie.

Die Amerikaanse filosoof Harry Frankfurt het ‘n boekie geskryf met ‘n titel wat ons nie hier gaan vertaal nie, On Bullshit (2005). Sy onderskeid is skerp. Die leuenaar gee om vir die waarheid, al is dit op ‘n verkeerde manier. Hy moet die waarheid ken om dit weg te steek. Die kletser het nie eers daardie belangstelling nie. Hy sê wat aanslaan, wat aandag trek, wat sy saak bevorder, en of dit waar is of nie, is vir hom nie die vraag nie. Frankfurt meen dat die kletser uiteindelik ‘n groter vyand van die waarheid is as die leuenaar.

Dink aan die nuusvoer op jou foon. Die program wat besluit wat jy sien, vra nie of iets waar is nie. Dit vra of jy gaan bly kyk. Niemand het besluit dat daar geen waarheid is nie. Ons het net ‘n stelsel gebou wat nie daarna vra nie. En stadigaan begin ons self ook nie meer vra nie.

Dit verander die gesprek by die braai. Jou neef se probleem is waarskynlik nie ‘n teorie oor waarheid nie. Dis moegheid. Daar is soveel stemme, soveel opinies, soveel mense wat “die waarheid” skree, dat dit makliker is om te sê: elkeen het syne. Dis nie ‘n argument nie. Dis ‘n wapenstilstand.

4. Wie se waarheid dan?

Kom ons vra die vraag dan reguit. As daar waarheid is, wie s’n is dit? Myne? Joune? Die kerk s’n? Die wetenskap s’n? Die een met die meeste volgers?

Die Christelike antwoord is verrassend: nie een van hulle nie. Die waarheid behoort aan God.

Augustinus het dit omstreeks 397 so gestel: elke goeie en ware Christen moet verstaan dat waar hy ook al waarheid vind, dit aan sy Here behoort (De doctrina christiana II.18.28, vrylik vertaal). Hy het dit geskryf om Christene aan te moedig om by heidense skrywers te leer. Waar ‘n ongelowige iets waars raaksien, het hy nie iets van die kerk gesteel nie. Hy het iets gevind wat aan God behoort, en wat God hom laat sien het.

Calvyn het dieselfde gesê, en nog skerper. As ons erken dat die Gees van God die enigste bron van waarheid is, skryf hy, sal ons die waarheid nie verwerp of verag waar dit ook al verskyn nie, tensy ons die Gees self wil oneer aandoen (Institusie II.2.15). Die gereformeerde tradisie noem dit algemene genade: God laat sy lig ook val op mense wat Hom nie ken nie, sodat hulle die wêreld, mekaar en hulself dikwels helder sien.

As alle waarheid aan God behoort, volg nog iets daaruit: die waarheid is een. Thomas van Aquino het ‘n hele hoofstuk daaraan gewy, onder die opskrif dat die waarheid van die rede nie teen die waarheid van die Christelike geloof ingaan nie (Summa contra Gentiles I.7). Sy argument is eenvoudig. Wat ons verstand van nature insien, kom van God wat ons verstand gemaak het; wat ons glo, kom van God wat Homself openbaar. Net wat vals is, staan teenoor wat waar is, en God kan Homself nie weerspreek nie. Die Nederlandse Geloofsbelydenis sê dieselfde in die taal van twee boeke, die skepping en die Skrif, met een Outeur (artikel 2). Wanneer die twee boeke strydig met mekaar blyk te wees, is die eerlike vraag dus nie watter een ons moet prysgee nie, maar waar ons een van die twee verkeerd gelees het.

Dit het twee gevolge, en albei is ongemaklik.

Eerstens: die ongelowige kan reg wees. Nietzsche en Foucault het iets gesien oor mag en waarheid wat Christene moes hoor. Die kerk was nie altyd die eerste om te sien waar hy verkeerd was nie. Soms moes iemand van buite dit vir hom sê. As alle waarheid God s’n is, moet ons bereid wees om dit by enigeen te ontvang.

Tweedens: die gelowige besit dit nie. As die waarheid aan God behoort, behoort dit nie aan ons nie. Ons kan dit nie gebruik om mense te oorheers nie, want dit is nie ons s’n om mee te maak wat ons wil nie. Dit is presies waar die kerk in die verlede gestruikel het: hy het God se waarheid behandel asof dit sy eiendom is.

Onthou Pilatus uit die eerste opstel. Vir hom was waarheid uiteindelik ‘n kwessie van mag: wie mag oordeel, wie mag doodmaak. Die relativis vrees dat Christene net so dink, en soms was dit ook so. Maar die waarheid wat voor Pilatus gestaan het, het nie mag gebruik nie. Hy het gely. Die Een wat sê “Ek is die waarheid”, het Hom nie by die magtiges geskaar nie, maar Hom laat gesel.

Dis die eintlike antwoord op die vraag “wie se waarheid?”. Dit is nie my waarheid teen joune nie. Dit is die waarheid van ‘n God wat nie oorheers nie, maar Homself gee. Ons kan dit vertrou, juis omdat dit nie ons s’n is nie.

5. Wat dit van ons vra

As dit so is, verander dit die manier waarop Christene oor waarheid moet praat.

Ons kan nie meer die neef by die braai met ‘n slim argument doodpraat en dink ons het gewen nie. Ons moet eers luister: wat het hy gesien? Watter seer lê agter sy “you do you”? Waar was hy reg?

Ons kan ook nie toegee dat waarheid maar ‘n kwessie van smaak is, soos boerewors of skilpadjies nie. Dit sou oneerlik wees, en dit sou die mense wat die meeste op waarheid staatmaak, in die steek laat.

En ons sal moet aanvaar dat mense ons nie gaan glo omdat ons die beste argumente het nie. Hulle gaan kyk hoe ons leef. Dit is die vraag van die vierde opstel.

Terug by die braai

Die vleis is klaar. Jou neef staan op, prik die hoender met ‘n vurk en frons.

“Is hierdie ding gaar?” vra hy.

Jy dink vir ‘n oomblik daaraan om te sê: “Dit hang af van jou waarheid.” Jy laat dit maar staan.

Oor die hoender, kom jy agter, wil niemand sy eie waarheid hê nie.

Besprekingsvrae

“My waarheid”: Wanneer jy iemand hoor sê “dis my waarheid”, wat bedoel so iemand meestal? ‘n Filosofiese teorie, of iets anders?
Wat die relativis reg sien: Watter een van die drie insigte (waar jy staan, waarheid en mag, nederigheid) is vir jou die moeilikste om te beantwoord? Waarom?
Waarheid as wapen: Het jy al gesien dat iemand (dalk jyself) “God se waarheid” as ‘n wapen gebruik? Wat leer dit ons oor die verskil tussen God se waarheid en ons aansprake daarop?
Post-truth: Frankfurt sê die kletser is ‘n groter vyand van die waarheid as die leuenaar. Stem jy saam? Waar sien jy dit in jou nuusvoer?
Vir die groep: Augustinus sê alle waarheid behoort aan God, waar ons dit ook al vind. Kan jy aan iets dink wat jy by ‘n ongelowige geleer het en wat jou geloof verdiep het?

Aanbevole Leeswerk

Augustinus — De doctrina christiana (Oor die Christelike leer), boek II Die klassieke pleidooi dat Christene waarheid moet ontvang waar dit ook al gevind word.
Harry G. Frankfurt — On Bullshit (2005) Kort, geestig en skerp. Die beste inleiding om ons “post-truth”-tyd te verstaan.

Bibliografie

Aquino, Thomas van. Summa contra Gentiles. I.7. Vertaal deur die English Dominican Fathers. Burns Oates & Washbourne, 1924. – Die waarheid van die rede gaan nie teen die waarheid van die geloof in nie.
Aristoteles. Metafisika. Boek IV (Γ), hfst. 3, 1005b19–20. – Die wet van nie-teenstrydigheid, “die vasste van alle beginsels”.
Augustinus. De doctrina christiana. II.18.28. Omstreeks 397. – “Alle waarheid is God se waarheid.”
Calvyn, Johannes. Institusie van die Christelike Godsdiens. II.2.15. 1559. – Die Gees as enigste bron van waarheid; waarheid by ongelowiges.
Foucault, Michel. Surveiller et punir. Gallimard, 1975. – Kennis en mag.
Frankfurt, Harry G. On Bullshit. Princeton University Press, 2005. (Oorspronklik ‘n opstel, 1986.) – Die verskil tussen die leuen en onverskilligheid oor die waarheid.
Geisler, Norman L., en Frank Turek. I Don’t Have Enough Faith to Be an Atheist. Crossway, 2004. Hfst. 1. – Die “Road Runner-taktiek” teen selfweerleggende stellings.
Lyotard, Jean-François. La condition postmoderne. Minuit, 1979. Eng.: The Postmodern Condition. Vertaal deur Geoff Bennington en Brian Massumi. University of Minnesota Press, 1984. – Wantroue teenoor die groot verhale.
Nederlandse Geloofsbelydenis. 1561. Artikel 2. – Twee boeke, een Outeur.
Nietzsche, Friedrich. “Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinne.” 1873. – Waarhede as vergete metafore.
Oxford Dictionaries. “Word of the Year 2016: post-truth.” Oxford University Press, 2016. – Die amptelike omskrywing.

Whose Truth?

Introduction: “You do you”

It’s Saturday evening at a braai. The meat is on the coals, the conversation has drifted to faith, and your cousin, who works for a big company in Johannesburg, puts down his beer.

“Look,” he says, “I’ve got nothing against your faith. If it works for you, it’s your truth. I’ve got mine. You do you.”

Everyone nods. It sounds kind. It sounds tolerant. Nobody wants to be the one who spoils a good evening by saying, “But what if one of us is wrong?”

And yet the question keeps hanging in your head as you pick up the tongs. If everyone has their own truth, whose truth is the truth? Or is there no such thing?

In the first essay we saw that truth is a match between words and reality, and that it begins with God. In the second we saw that we can know it humbly but truly. Now we face the question that troubles our time most: whose truth is it?

1. What the relativist gets right

It is easy to dismiss your cousin’s words as vagueness. That would be a mistake. Behind “your truth and my truth” lie serious insights, and we should hear them honestly first.

Where you stand shapes what you see. A farmer in the Karoo and a banker in Sandton look at the same drought differently. A woman who has to walk alone at night sees a dark street differently from a man. Our experience, language and history shape the lenses through which we see the world. That is not relativism. It is simply true.

Whoever says “the truth” often wants the power. In the nineteenth century the German philosopher Friedrich Nietzsche asked sharply whether our “truths” are not just old metaphors we have forgotten are metaphors. A century later the French thinker Michel Foucault argued that knowledge and power always travel together: whoever decides what counts as true also decides who is in charge. And in 1979 Jean-François Lyotard described the postmodern age as one of “incredulity toward metanarratives”, the all-encompassing stories a society tells about itself.

We don’t have to agree with all their conclusions to admit they saw something. And the church’s own history offers enough examples. Christians have often used Bible verses to justify what they wanted to do anyway, and hurt other people with them. That is exactly what the relativist fears: that someone with power says “this is God’s truth” and then hurts other people with it. When your cousin hesitates to let anyone proclaim “the truth”, he is not entirely wrong. History has given him reasons.

Humility is a virtue. Behind “you do you” there is often an honourable instinct: I don’t want to be arrogant, I don’t want to do someone else’s thinking for them. In the second essay we saw that our knowledge is partial. The relativist says something similar in his own way.

All three insights are true. And that is exactly why we should look carefully at what the relativist makes of them.

2. The knot in the rope

The relativist makes a leap. From “where I stand affects what I see” he jumps to “there is nothing to see except what I see”. From “people abuse the truth” he jumps to “there is no truth”.

Watch what happens when you take that second claim seriously. “There is no truth.” Is that true? If it is, there is at least one truth, and so it is false. If it isn’t true, we needn’t worry about it. Or take: “All truth is relative.” Does that hold for everyone, everywhere, always? Then it is an absolute truth, and the statement refutes itself.

The American apologists Norman Geisler and Frank Turek call this the Road Runner tactic, after the cartoon in which Wile E. Coyote runs off the edge of a cliff and only falls when he looks down and sees there is nothing beneath him. A statement that fails its own standard hangs in the air just like that.

Behind this argument stands a principle Aristotle called the firmest of all principles: the same attribute cannot at the same time belong and not belong to the same thing in the same respect (Metaphysics IV.3, 1005b19–20). In plain words: something cannot be true and false at the same time and in the same sense. Philosophers call it the law of non-contradiction. Nobody can prove it without first using it, and nobody can deny it without using it. Even someone who says “you have your truth and I have mine” means that their statement is true and its opposite is not. It is the floor every conversation about truth stands on, this one included.

But we should be honest about what this argument does and does not do. It knocks down the slogan: “there is no truth”. It does not knock down the insight that we all see from somewhere. A Christian who wins with self-refutation and then thinks the conversation is over has not been listening.

Most people who say “my truth” don’t mean a philosophical theory anyway. They mean my experience, my perspective, my story. And those things are real and they matter. When a woman tells how she was abused as a child, she is not telling only “her truth”. She is telling the truth about what happened to her. That is exactly why it carries weight. If it were only “her truth”, the accused could simply set his own truth against it, and the court would have nothing to decide. Ironically, it is the people who have been hurt most who most need truth to be more than an opinion.

3. Our problem is not relativism

Here is something surprising. The biggest threat to truth in our time may not be people who believe there is no truth. It may be people who don’t care.

In 2016 Oxford Dictionaries chose “post-truth” as its word of the year, defining it as relating to “circumstances in which objective facts are less influential in shaping public opinion than appeals to emotion and personal belief”. Notice: the facts are not denied. They just no longer matter.

The American philosopher Harry Frankfurt wrote a small book whose title we won’t dwell on, On Bullshit (2005). His point is sharp. A liar cares about the truth, even if in the wrong way. He has to know the truth in order to hide it. The bullshitter doesn’t even have that interest. He says what works, what gets attention, what serves his cause, and whether it is true is simply not his question. Frankfurt argues that this is finally a greater enemy of truth than the lie.

Think of the feed on your phone. The program that decides what you see does not ask whether something is true. It asks whether you will keep watching. Nobody decided there is no truth. We just built a system that doesn’t ask. And slowly we stop asking too.

That changes the conversation at the braai. Your cousin’s problem is probably not a theory of truth. It is weariness. There are so many voices, so many opinions, so many people shouting “the truth”, that it is easier to say: everyone has their own. That is not an argument. It is a truce.

4. Whose truth, then?

So let’s ask the question straight. If there is truth, whose is it? Mine? Yours? The church’s? Science’s? Whoever has the most followers?

The Christian answer is surprising: none of them. The truth belongs to God.

Augustine put it this way around 397: every good and true Christian should understand that wherever he finds truth, it belongs to his Lord (De doctrina christiana II.18.28). Augustine wrote this to encourage Christians to learn from pagan writers. When an unbeliever sees something true, he has not stolen something from the church. He has found something that belongs to God, and that God let him see.

Calvin said the same, and more sharply. If we acknowledge the Spirit of God as the only source of truth, he writes, we will neither reject nor despise the truth wherever it appears, unless we want to dishonour the Spirit himself (Institutes II.2.15). The Reformed tradition calls this common grace: God lets his light fall also on people who do not know him, so that they often see the world, each other and themselves truly.

If all truth belongs to God, something else follows: truth is one. Thomas Aquinas gave a whole chapter to it, under the heading “that the truth of reason is not in opposition to the truth of the Christian faith” (Summa contra Gentiles I.7). His argument is simple. What our minds see by nature comes from God who made our minds; what we believe comes from God who reveals himself. Only the false stands against the true, and God cannot contradict himself. The Belgic Confession says the same in the language of two books, creation and Scripture, with one Author (article 2). So when the two books seem to contradict each other, the honest question is not which one to give up, but where we have misread one of them.

This has two consequences, and both are uncomfortable.

First: the unbeliever can be right. Nietzsche and Foucault saw something about power and truth that Christians needed to hear. The church has not always been first to see where it was wrong. Sometimes someone from outside had to tell it. If all truth is God’s, we must be willing to receive it from anyone.

Second: the believer does not own it. If the truth belongs to God, it does not belong to us. We cannot use it to dominate people, because it is not ours to play with. That is exactly where the church stumbled in the past: it treated God’s truth as if it were the church’s property.

Remember Pilate from the first essay. For him truth was finally a matter of power: who may judge, who may kill. The relativist fears Christians think exactly like that, and sometimes they have. But the truth that stood before Pilate did not use power. He suffered. The One who says “I am the truth” did not side with the powerful, but with the scourged.

That is the real answer to “whose truth?”: not mine against yours, but the truth of a God who gives himself instead of dominating. We can trust it precisely because it is not ours.

5. What this asks of us

If that is so, it changes how Christians should talk about truth.

We can no longer flatten the cousin at the braai with a clever argument and think we have won. We have to listen first: what has he seen? What hurt lies behind his “you do you”? Where was he right?

Nor can we concede that truth is just a matter of taste, like boerewors or skilpadjies. That would be dishonest, and it would abandon the people who depend on truth most.

And we will have to accept that people are not going to believe us because we have the best arguments. They are going to watch how we live. That is the question of the fourth essay.

Back at the braai

The meat is done. Your cousin gets up, prods the chicken with a fork and frowns.

“Is this thing cooked?” he asks.

For a moment you consider saying, “That depends on your truth.” You decide against it.

When it comes to the chicken, you have noticed, nobody wants their own truth.

Discussion Questions

“My truth”: When you hear someone say “that’s my truth”, what do you think they usually mean? A philosophical theory, or something else?
What the relativist gets right: Which of the three insights (where you stand, truth and power, humility) do you find hardest to answer? Why?
Truth as a weapon: Have you ever seen someone (or yourself) use “God’s truth” as a weapon? What does it teach us about the difference between God’s truth and our claims to it?
Post-truth: Frankfurt says the bullshitter is a greater enemy of truth than the liar. Do you agree? Where do you see this in your feed?
For the group: Augustine says all truth belongs to God, wherever we find it. Can you think of something you learned from an unbeliever that deepened your faith?

Bibliography

Aquinas, Thomas. Summa contra Gentiles. I.7. Translated by the English Dominican Fathers. Burns Oates & Washbourne, 1924. – The truth of reason is not opposed to the truth of faith.
Aristotle. Metaphysics. Book IV (Γ), ch. 3, 1005b19–20. – The law of non-contradiction, “the firmest of all principles”.
Augustine. De doctrina christiana. II.18.28. c. 397. – “All truth is God’s truth.”
Calvin, John. Institutes of the Christian Religion. II.2.15. 1559. – The Spirit as sole source of truth; truth among unbelievers.
Foucault, Michel. Surveiller et punir. Gallimard, 1975. – Knowledge and power.
Frankfurt, Harry G. On Bullshit. Princeton University Press, 2005. (Originally an essay, 1986.) – The difference between the lie and indifference to truth.
Geisler, Norman L., and Frank Turek. I Don’t Have Enough Faith to Be an Atheist. Crossway, 2004. Ch. 1. – The “Road Runner tactic” against self-refuting statements.
Lyotard, Jean-François. La condition postmoderne. Minuit, 1979. ET: The Postmodern Condition. Translated by Geoff Bennington and Brian Massumi. University of Minnesota Press, 1984. – Incredulity toward metanarratives.
Belgic Confession. 1561. Article 2. – Two books, one Author.
Nietzsche, Friedrich. “Über Wahrheit und Lüge im außermoralischen Sinne.” 1873. – Truths as forgotten metaphors.
Oxford Dictionaries. “Word of the Year 2016: post-truth.” Oxford University Press, 2016. – The official definition.

Proloog 3 — Wie se Waarheid?Prologue 3 — Whose Truth?