Woordelys

Woordelys

‘n Naslaanlys van teologiese terme wat in die studies en belydenisse op hierdie webwerf gebruik word.

Aksidente

Aksidente is die veranderlike eienskappe of kenmerke van ‘n substansie wat nie noodsaaklik vir daardie substansie se identiteit is nie. ‘n Mens se haarkleur, gewig of stemming is byvoorbeeld aksidente – hierdie eienskappe kan verander sonder dat die persoon ophou bestaan. Die substansie (die persoon) bly konstant, terwyl die aksidente wissel. Aksidente kan nie onafhanklik van ‘n substansie bestaan nie; hulle is altyd eienskappe van iets. Hierdie onderskeid tussen substansie en aksidente help ons verstaan hoe dinge kan verander en tog dieselfde bly, en speel ‘n belangrike rol in teologiese b... Lees Verder

Aktus Purus

Aktus Purus (Latyn vir “suiwer akt”) verwys na die idee dat God geen potensiaal of onvolledigheid in Hom het nie. Waar ‘n mens potensiaal het om te groei, te leer of te verander, is God reeds volkome – niks kan bygevoeg of verander word nie. Hy is volledig geaktualiseer in Sy wese. Hierdie konsep, afkomstig uit die Aristoteliaanse en Thomistiese tradisie, help om God se onveranderlikheid, ewigheid en volmaaktheid te verstaan: as suiwer akt, sonder enige onvervulde potensiaal, is God volkome en volledig in Homself. Lees Verder

Alomteenwoordigheid

Alomteenwoordigheid verwys na die leer dat God tegelyk en volkome teenwoordig is op elke plek. Anders as ‘n fisiese wese wat net op een plek op ‘n slag kan wees, is God se wese nie gebonde aan ruimte of tyd nie. Psalm 139:7–10 beskryf dat daar geen plek is waar ‘n mens vir God kan wegvlug nie – Hy is teenwoordig in die hemel sowel as in die dieptes van die aarde, oral en altyd ten volle teenwoordig, sonder dat Sy wese verdeel of versprei word. Lees Verder

Apologetiek

Apologetiek is die teologiese dissipline wat die Christelike geloof verdedig deur rasionele argumente, bewyse en antwoorde op besware te verskaf. Die woord kom van die Griekse apologia, wat “verdediging” beteken. Wanneer ‘n skeptikus byvoorbeeld vra “Hoe weet jy dat God bestaan?” of “Hoekom laat God lyding toe?”, bied die apologeet deurdagte argumente gebaseer op filosofie, wetenskap, geskiedenis en die Skrif om hierdie vrae te beantwoord. So help apologetiek gelowiges om “altyd gereed te wees om ‘n antwoord te gee aan elkeen wat ‘n rede vra vir die hoop wat in julle is” (1 Petrus 3:15). Lees Verder

Aristoteliaans

“Aristoteliaans” verwys na idees of benaderings wat afkomstig is van of beinvloed is deur die denke van die Griekse filosoof Aristoteles (384–322 v.C.). In teologie en metafisika dui dit spesifiek op ‘n benadering wat klem le op substansie, vorm-en-materie, potensiaal en akt, en oorsaaklikheid. Aristoteles het byvoorbeeld onderskei tussen potensialiteit (wat iets kan wees) en aktualiteit (wat dit tans is), en hierdie onderskeid het groot invloed gehad op hoe teoloe God as Aktus Purus (suiwer akt) verstaan. In klassieke teisme is baie idees oor God se onveranderlikheid, ewigheid en eenvoud g... Lees Verder

Aseitas

Aseitas (van die Latyn a se – “uit homself”) verwys na God se selfstandige, selfgenoegsame bestaan. Dit beteken dat God nie van enigiets buite Homself afhanklik is vir Sy bestaan of aard nie. Terwyl alles anders deur iets anders voortgebring is of afhanklik is van iets anders, is God die enigste wese wat eenvoudig is – sonder begin, einde of oorsaak. Hy bestaan nie deur iets anders nie, maar uit Homself alleen. Hierdie konsep le ten grondslag van baie ander eienskappe van God in klassieke teologie, soos Sy onveranderlikheid, ewigheid en almagtigheid. Lees Verder

Deïsme

Deisme is die siening dat God die heelal geskape het met sy natuurwette, maar dat Hy daarna nie meer ingryp in die loop van gebeurtenisse nie. God word gesien as ‘n “horlosiemaker” wat die wereld opgewind het en dit dan alleen gelaat het om volgens sy ingeboude meganismes te werk. ‘n Deis glo dus dat God nie gebede beantwoord nie, nie ingryp om mense te red nie, en nie wonders verrig nie – die wereld werk volgens natuurlike oorsaak-en-gevolg sonder verdere goddelike betrokkenheid. Hierdie siening staan in teenstelling met die Christelike geloof in ‘n persoonlike God wat aktief by Sy skeppin... Lees Verder

Eenvoud van God

Die eenvoud van God beteken dat Hy nie saamgestel is uit dele nie. Sy eienskappe soos liefde, geregtigheid en wysheid is nie afsonderlike komponente nie – God is Sy eienskappe. Waar ‘n mens wys kan wees maar nie wysheid self is nie, is God wysheid, geregtigheid en liefde, nie bloot ‘n draer daarvan nie. Hy is volkome een, sonder verdeeldheid of interne samestelling. Hierdie konsep beskerm die idee van God as die hoogste en mees volmaakte wese. Lees Verder

Ekklesiologie

Ekklesiologie is die teologiese studie van die kerk – haar aard, doel, struktuur en funksies. Wanneer ‘n gemeente byvoorbeeld besin oor wie mag predik, hoe ouderlinge verkies word, wat die kerk se sending is, of hoe die plaaslike gemeente tot ander kerke verhoud, ondersoek hulle ekklesiologiese vrae. Hierdie studieveld sluit ook die verhouding tussen plaaslike gemeentes en die universele kerk in, en help gelowiges om te verstaan wat dit beteken om deel van die liggaam van Christus te wees en hoe die kerk haar opdrag moet vervul. Lees Verder

Emanasie

Emanasie is ‘n filosofiese konsep wat beskryf hoe alle werklikheid uit ‘n enkele, transendente bron “uitvloei” of “uitstraal” in ‘n hierargiese orde. In Neoplatoniese filosofie emaneer alle werklikheid uit die Een (God), eers na die Intellek, dan na die Siel, en laastens na die materiele wereld – soos lig van ‘n kaars uitstraal en swakker word hoe verder dit gaan. Elke vlak van werklikheid is minder perfek as die vorige. Hierdie konsep verskil wesenlik van die Christelike skeppingsleer, wat leer dat God deur Sy vrye wil uit niks (ex nihilo) geskape het, nie deur ‘n natuurlike uitvloeiingspr... Lees Verder

Epistemologie

Epistemologie is die studie van kennis: hoe ons weet wat ons weet, wat ware kennis is, en hoe sekerheid bereik kan word. Dit vra vrae oor persepsie, geloof, waarheid en regverdiging. Hoe weet ons byvoorbeeld dat God bestaan? Hoe weet ons dat ons waarnemings betroubaar is? Vir ‘n Christelike wereldbeskouing is epistemologie besonder belangrik, want dit bepaal of geloof in God as rasioneel en kenbaar beskou kan word. Lees Verder

Eskatologie

Eskatologie is die teologiese studie van die “laaste dinge” – die finale gebeure in God se heilsplan vir die wereld. Dit sluit in die wederkoms van Christus, die opstanding van die dooies, die laaste oordeel, die nuwe hemel en aarde, en die ewige toestand van gereddes en verlorenes. Wanneer Christene vrae bespreek soos wat gebeur wanneer ons sterf, hoe Christus sal terugkeer, of hoe die nuwe hemel en aarde sal lyk, beweeg hulle op eskatologiese terrein. Hierdie leer gee hoop en perspektief aan gelowiges deur te wys dat die geskiedenis ‘n doel het en dat God se koninkryk uiteindelik volkome ... Lees Verder

Ewigheid

Ewigheid verwys na God se bestaan buite en bo tyd. Hy het geen begin of einde nie, en ervaar nie tyd soos geskape wesens nie. Terwyl mense in tyd leef – met ‘n verlede, hede en toekoms – bestaan God altyd in die volheid van Sy eie ewige nou, nie vasgevang in die opeenvolging van oomblikke nie. Sy bestaan oorskry alle tydelike grense, en hierdie ewigheid bring rustigheid in ‘n verganklike wereld. Lees Verder

Fenomenologie

Fenomenologie is ‘n filosofiese beweging en metode wat fokus op die studie van ervaring en bewussyn soos dit aan ons verskyn, sonder voorafgaande teoretiese aannames oor die aard van die werklikheid. ‘n Fenomenoloog wat pyn bestudeer, sal byvoorbeeld nie begin met teoriee oor breinchemie nie, maar eerder die werklike ervaring van pyn beskryf – hoe dit voel, hoe dit die bewussyn affekteer, en watter betekenis dit het vir die persoon wat dit ervaar. Hierdie benadering help ons om die rykheid van menslike ervaring te verstaan en toon dat bewussyn ‘n unieke werklikheid is wat nie tot fisiese pr... Lees Verder

Fisikalisme

Fisikalisme is die filosofiese siening dat alles wat bestaan fisies is, of op die fisiese gebaseer is. Volgens hierdie materialistiese wereldbeeld kan alle verskynsels – insluitend bewussyn, gedagtes en emosies – uiteindelik verklaar word in terme van fisiese prosesse soos breinaktiwiteit, chemiese reaksies en neurale netwerke. ‘n Fisikalis sou byvoorbeeld beweer dat wanneer jy liefde voel, dit niks meer is as chemiese reaksies in jou brein nie, en dat selfs geestelike ervarings net komplekse fisiese prosesse is. Hierdie siening staan in teenstelling met die Christelike geloof dat die mens ... Lees Verder

God-met-ons (Immanuel)

“God-met-ons” (Hebreeus: Immanuel) is ‘n Bybelse titel vir Jesus Christus wat die waarheid uitdruk dat God self in ons midde gekom woon het. Dit wys op God se immanensie in die hoogste en mees persoonlike sin. Matteus 1:23 haal Jesaja 7:14 aan: ”Kyk, die maagd sal swanger word en ‘n Seun baar, en hulle sal Hom Immanuel noem.” In Christus is God self teenwoordig onder die mense – die vervulling van God se belofte om by Sy volk te wees, op ‘n unieke wyse geopenbaar in die menswording van Jesus. Lees Verder

Hermeneutiek

Hermeneutiek is die wetenskap en kuns van interpretasie, veral van tekste. In die teologie verwys dit na die beginsels en metodes wat gebruik word om die Bybel korrek te verstaan en uit te le. Wanneer ‘n prediker byvoorbeeld ‘n Bybelgedeelte verduidelik, gebruik hy hermeneutiese beginsels om die oorspronklike betekenis van die teks te verstaan en dan te wys hoe dit vandag toegepas kan word – met inagneming van die historiese konteks, die literere styl en die teologiese boodskap. Hierdie dissipline is noodsaaklik vir verantwoordelike Bybeluitleg en help ons om die Woord van God akkuraat te v... Lees Verder

Immanensie

Immanensie verwys na die idee dat die goddelike, die werklikheid of die grond van bestaan aanwesig is binne die wereld, eerder as buite of bo dit. In teenstelling met transendensie beklemtoon immanensie die nabyheid, betrokkenheid en teenwoordigheid van iets in die geskape orde of binne-in die menslike ervaring. God word in sommige tradisies as immanent beskou – nie as ‘n afgelee wese in die hemel nie, maar as teenwoordig binne elke aspek van die skepping, selfs binne-in die menslike hart. In sekere panteistiese of panenteistiese wereldbeskouings word God of die goddelike selfs vereenselwig... Lees Verder

Intensionaliteit

Intensionaliteit is ‘n filosofiese konsep wat verwys na die eienskap van bewussyn om altyd “oor iets” te wees – bewussyn is altyd gerig op ‘n objek. Wanneer jy dink, dink jy altyd aan iets; wanneer jy vrees, vrees jy iets; wanneer jy glo, glo jy in iets. Elke geestelike toestand het ‘n inhoud of is gerig op iets buite homself. Hierdie “gerigtheid” is sentraal in die fenomenologie en filosofie van die bewussyn, en toon dat bewussyn nie bloot ‘n breinproses is nie, maar ‘n unieke verskynsel wat nie deur materialistiese verklarings verstaan kan word nie. Lees Verder

Kontingensie

Metafisiese kontingensie verwys na die idee dat iets bestaan of plaasvind, maar nie uit eie noodsaaklikheid nie. Die bestaan of waarheid van daardie ding is afhanklik van iets anders en dit kon anders gewees het. ‘n Kontingente entiteit soos ‘n boom of ‘n mens bestaan omdat sekere voorwaardes of oorsake vervul is (sade, water, ouers); as hierdie voorwaardes anders was, sou die boom of mens dalk nie bestaan het nie. In teenstelling hiermee word God in baie filosofiese tradisies as noodsaaklik beskou, omdat Sy bestaan nie afhanklik is van enige eksterne faktor nie en nie anders kan wees nie. ... Lees Verder

Kosmologiese Argument

Die kosmologiese argument is ‘n filosofiese redenasie wat beweer dat omdat dinge bestaan – en spesifiek omdat dinge nie uit hulleself ontstaan het nie – daar ‘n eerste oorsaak of selfstandige grond van alles moet wees. ‘n Klip wat val het ‘n oorsaak; so ook die heelal. Maar hierdie ketting van oorsake kan nie oneindig teruggaan nie – daar moet iets wees wat self onveroorsaak is. Omdat daar iets is eerder as niks, moet daar ‘n eerste, nie-kontingente oorsaak wees, en dit noem ons God. Hierdie argument le aan die hart van baie klassieke verdedigings van God se bestaan. Lees Verder

Logos

Logos is ‘n Griekse term wat “woord”, “rede” of “beginsel” beteken. In die filosofie verwys dit na die rasionele beginsel wat die kosmos regeer. In die Christelike teologie verwys dit spesifiek na Jesus Christus as die ewige Woord van God, die tweede Persoon van die Drie-eenheid deur wie alle dinge geskape is en in wie God Homself openbaar. Johannes 1:1 verklaar: “In die begin was die Woord, en die Woord was by God, en die Woord was God” – die ewige Woord wat vlees geword het (v. 14) om God aan ons te openbaar. So verbind hierdie konsep die filosofiese soeke na ‘n rasionele grond van die we... Lees Verder

Metafisika

Metafisika is die tak van filosofie wat handel oor die fundamentele aard van werklikheid. Dit vra vrae oor wat bestaan, wat dit beteken om te wees, en hoe verskillende aspekte van die werklikheid – soos tyd, ruimte, identiteit en oorsaaklikheid – met mekaar verband hou. Wanneer ons byvoorbeeld vra of God bestaan, wat die aard van bestaan self is, of wat dit beteken vir iets om werklik te wees, betree ons die terrein van die metafisika. As kernkomponent van die klassieke teisme vorm metafisika die grondslag van ons wereldbeskouing, omdat dit help om ons verstaan van God, die skepping en ons ... Lees Verder

Morele Objektivisme

Morele objektivisme is die oortuiging dat sekere morele waarhede universeel en onafwendbaar waar is, ongeag menslike opinie of kultuurverskille. Goed en kwaad is nie slegs sosiale konstrukte nie, maar is in wese gewortel in ‘n hoer, vaste standaard. Om onskuldiges te martel is byvoorbeeld altyd verkeerd – nie net omdat ‘n samelewing dit se nie, maar omdat dit objektief verkeerd is. Vir die Christen is hierdie morele orde gegrond in die karakter van God self. Lees Verder

Noodsaaklike Wese

‘n Noodsaaklike wese is een wat uit eie aard moet bestaan en nie afhanklik is van enige ander bron vir sy bestaan nie. In klassieke teologie word God as die enigste ware Noodsaaklike Wese beskou. Alles in die skepping is kontingent – dit kon anders gewees het of glad nie bestaan het nie – maar God bestaan noodwendig. Sy bestaan is nie afhanklik van iets buite Homself nie, en Hy kan nie ophou bestaan nie. Lees Verder

Noodwendigheid

Noodwendigheid (of noodsaaklikheid) verwys na die eienskap van iets wat nie anders kan as om te bestaan nie. ‘n Noodwendige wese is een wie se bestaan nie afhanklik is van enigiets anders nie, en wat in alle moontlike werklikhede sou bestaan het. Wiskundige waarhede soos 2 + 2 = 4 kan as noodwendig beskou word – hulle is altyd waar. Maar belangriker: God se bestaan word in klassieke teisme as noodwendig beskou, omdat Hy nie kan nie bestaan nie. Hy bestaan uit Homself, onvermydelik en altyd. Hierdie idee is sentraal in die klassieke siening van God as die grond van alle ander dinge se bestaan. Lees Verder

Ontologie

Ontologie is die tak van filosofie wat vra: “Wat bestaan?” en “Wat beteken dit om te wees?” Dit ondersoek die verskillende tipes bestaan (soos fisiese, morele of geestelike dinge) en hul onderlinge verhoudings. Wanneer ons byvoorbeeld onderskei tussen iets wat werklik is (soos God of die natuur) en wat slegs denkbeeldig is (soos ‘n fantasiefiguur), beoefen ons ontologie. In teologie is ontologie belangrik om te verstaan wat dit beteken dat God “is” en dat Hy die grond van alle ander wees is. Lees Verder

Onveranderlikheid

Onveranderlikheid (of immutabiliteit) is die eienskap van God dat Hy nie verander nie – nie in Sy wese, karakter, wil of doelstellings nie. In klassieke teologie beteken dit dat God volkome stabiel en betroubaar is, nie onderhewig aan tydelike prosesse of emosionele wisselinge nie. Waar mense verander in emosie, insig of gedrag, is God altyd dieselfde: gister, vandag en tot in ewigheid (Hebreers 13:8). Hierdie begrip gee gelowiges vertroue dat God se beloftes nie verander of verval nie. Lees Verder

Panenteïsme

Panenteisme leer dat die heelal in God bestaan, maar dat God meer is as die heelal. Anders as panteisme (wat se God is die heelal) en teisme (wat se God is apart van die heelal), leer panenteisme dat God die heelal insluit maar ook transendeer – soos ‘n spons wat in die see dryf: die see is in die spons, maar die see is veel groter as die spons. So bevat God die hele heelal binne Homself, maar Sy wese en bestaan gaan ver verder as die heelal wat Hy geskape het en onderhou. Hierdie siening probeer om God se immanensie en transendensie te kombineer, maar kan die onderskeid tussen Skepper en s... Lees Verder

Panteïsme

Panteisme is die filosofiese en godsdienstige siening dat God en die heelal identiek is – dat God is die heelal en die heelal is God. Volgens hierdie opvatting is daar geen onderskeid tussen die Skepper en die skepping nie; alles wat bestaan is deel van of ‘n manifestasie van die goddelike wese. Baruch Spinoza was ‘n bekende panteis wat geleer het dat God en natuur dieselfde ding is (Deus sive Natura). Volgens hom is God nie ‘n persoonlike wese buite die wereld nie, maar die totale som van alle natuurlike kragte en wette wat die heelal regeer. Hierdie siening staan in teenstelling met die C... Lees Verder

Qualia

Qualia verwys na die subjektiewe, ervaringsmatige eienskappe van bewussynstoestande – die “hoe dit voel” aspek van ervaring. Dit is die kwalitatiewe aspekte van waarneming wat nie in objektiewe, fisiese terme beskryf kan word nie, soos die rooiheid van rooi, die pynlikheid van pyn, of die soetheid van suiker. Wanneer jy byvoorbeeld na ‘n rooi roos kyk, kan wetenskaplikes die golflengte van lig meet en breinaktiwiteit monitor, maar die werklike ervaring van “rooiheid” – hoe rooi vir jou voel – kan nie in fisiese terme uitgedruk word nie. Hierdie konsep toon dat bewussyn meer is as bloot brei... Lees Verder

Substansie

Substansie is ‘n filosofiese term wat verwys na die fundamentele draer van eienskappe – dit wat onderliggend bestaan en waaraan eienskappe toegeskryf word. ‘n Substansie bestaan onafhanklik en dien as die basis waarop aksidente (veranderlike eienskappe) rus. ‘n Appel het byvoorbeeld eienskappe soos rooiheid, soetheid en rondheid, maar die appel-substansie is dit wat hierdie eienskappe dra; selfs as die appel van groen na rooi verander, bly die onderliggende substansie dieselfde. Hierdie konsep is belangrik in die Christelike teologie, waar God se substansie of wese onderskei word van Sy eie... Lees Verder

Teleologie

Teleologie is die filosofiese studie van doelgerigtheid en finale oorsake. Dit ondersoek die vraag of dinge in die natuur na bepaalde doelwitte of eindpunte streef, en of die heelal as geheel ‘n oorkoepelende doel het. Die feit dat ‘n eikelboom “weet” om ‘n eikeboom te word en nie ‘n roosbos nie, dui byvoorbeeld op teleologie – ‘n ingebouwe doelgerigtheid. In die groter prentjie wys die fyn-ingestelde aard van die heelal na ‘n oorkoepelende doel wat deur ‘n intelligente Ontwerper ingestel is. In die teologie verwys teleologie na God se ewige plan en die doelgerigtheid wat Hy in die skepping... Lees Verder

Thomisties

“Thomisties” verwys na die filosofiese en teologiese tradisie wat gebaseer is op die denke van Thomas van Aquino (1225–1274). Hierdie tradisie kombineer Aristoteliaanse filosofie met Christelike teologie en vorm een van die mees invloedryke raamwerke in Westerse godsdiensfilosofie. Die vyf wee van Thomas van Aquino is byvoorbeeld bekende rasionele argumente vir God se bestaan, en sy denke oor God as actus purus, die eenvoud van God, en sy gebruik van die kosmologiese argument is sentraal tot hierdie tradisie. Thomisme speel ‘n sleutelrol in klassieke teisme en die ontwikkeling van ‘n diep m... Lees Verder

Transendensie

Metafisiese transendensie verwys na die konsep van iets wat bo of buite die fisiese, materiele wereld bestaan en nie beperk word deur die grense van menslike ervaring, persepsie of die natuurlike orde nie. In godsdienstige en filosofiese tradisies word God dikwels as transendent beskryf, omdat Hy buite tyd, ruimte en menslike begrip bestaan en nie onderworpe is aan die wette van die fisiese wereld nie. Abstrakte konsepte soos absolute waarheid, goedheid of skoonheid kan ook as transendent beskou word wanneer dit gesien word as onveranderlik en onafhanklik van menslike interpretasie. Hierdie... Lees Verder