‘n Persoonlike Nota oor Reeks 1 en ons Gereformeerde Belydenis
Liewe leser,
Ek wil jou van die begin af inlig oor hoe ek hierdie kursus aanbied en watter gesindheid ek daarmee het.
Ek glo met my hele hart dat die Heilige Skrif ons hoogste gesag is, en dat die gereformeerde belydenisskrifte – die Nederlandse Geloofsbelydenis, die Heidelbergse Kategismus en die Dordtse Leerreëls – ‘n getroue en Bybelse opsomming gee van die kernwaarhede van ons geloof.
Ek bieg dit openlik: indien daar ooit ‘n botsing sou wees tussen wat ek sê en wat die Skrif leer soos dit reg verstaan word in ons belydenis, dan kies ek sonder huiwer die Skrif. Hierdie kursus is nie bedoel om ons belydenis te verswak nie, maar om dit te belig vanuit ‘n metafisiese hoek wat ons help om die diepte en breedte van God se grootheid nog beter te waardeer.
Tog erken ek dat daar sekere temas in Reeks 1 is wat, afhangend van jou agtergrond, as ongewoon of selfs potensieel omstrede ervaar kan word. Hieronder lys ek dit vir jou, saam met die relevante belydenisverwysings, sodat jy self kan onderskei.
Potensiële Spanningspunte
1. Gebruik van filosofie en natuurlike teologie
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 2; DL 3/4.4–6
Ek gebruik gedagtes van filosowe soos Aristoteles, Aquinas, Plantinga en Lewis as hulpmiddels om die geloof te verduidelik. Sommige gereformeerdes verkies om streng by presupposisionele argumente te bly, uit vrees dat filosofie as “neutrale” rede misleidend kan wees.
2. Klassiek-filosofiese beskrywings van God (ipsum esse subsistens)
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 1; HK Sondag 8
Hierdie taal beklemtoon God se selfbestaan en eenvoud, maar kan sonder verduideliking verkeerd geïnterpreteer word as panteïsme of ‘n ontpersoonliking van God.
3. Klem op God se immanensie sowel as transendensie
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 13; HK V/A 26
Ek praat graag oor God se teenwoordigheid “in alles” (Hand. 17:28). Dit is Bybels, maar kan deur sommige gehoor word asof ek God en skepping vermeng. Die Skepper-skepsel-onderskeid moet altyd duidelik bly.
4. Universele verlange na God
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 2; DL 3/4.1–4; Rom. 1:18–21; Rom. 3:11
Ek verwys na die sensus divinitatis en die rusteloosheid wat dit in elke mens skep. Hier is noukeurige onderskeiding nodig. Calvyn leer dat God ‘n bewussyn van Homself in alle mense ingeplant het (Institusie I.3.1), maar dat gevalle mense hierdie bewussyn aktief onderdruk en verdraai (Institusie I.4; Rom. 1:18–21). Die sensus divinitatis produseer dus ‘n onrustigheid en ‘n besef dat daar iets groter is, maar lei op sigself nie tot ware Godskennis of opregte soeke na God nie — Romeine 3:11 is ondubbelsinnig: “Daar is niemand wat God soek nie.” Enige werklike beweging van die hart na God toe word deur die Heilige Gees gewerk (DL 3/4.11–12). Waar Hart of ander denkers praat van ‘n “natuurlike verlange na God” by ongelowiges, moet ons dit verstaan as die rusteloosheid wat die sensus divinitatis nalaat, nie as ‘n ongehoude menslike vermoë om God te soek of te vind nie.
5. Erkenning van gedeelde klassieke teïsme met ander gelowe
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 2, 7; DL 2.5
Ek wys daarop dat sekere eienskappe van God deur ander godsdienste erken word. Dit kan maklik verkeerd verstaan word asof ek sê alle gelowe lei na God, wat ek nie glo nie. Christus bly vir my die enigste Middelaar.
6. Oop gespreksbenadering
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 7; HK Sondag 21
Ek wil hê mense moet vry voel om vrae te vra en selfs te verskil. Party mag dit as te “oop” ervaar in ‘n streng belydenisgebonde konteks.
7. David Bentley Hart se universalisme
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 37; DL 1.15; HK Sondag 19, V/A 52
Ek moet eerlik wees oor iets wat sommige lesers sal opval. Hierdie reeks steun sterk op die filosofiese raamwerk van David Bentley Hart, veral soos uiteengesit in sy boek The Experience of God: Being, Consciousness, Bliss (2013). Dit is ‘n uitstekende werk oor klassieke teisme, en ek gebruik dit met oortuiging.
Sedert 2019 het Hart egter in sy boek That All Shall Be Saved openlik ‘n universalistiese standpunt ingeneem – hy verwerp die leer van ewige verdoemenis en voer aan dat alle mense uiteindelik gered sal word. Dit staan in regstreekse spanning met ons gereformeerde belydenis. Die Nederlandse Geloofsbelydenis (Art. 37) bely dat die goddeloses “die ewige straf” sal ontvang. Die Dordtse Leerreels (1.15) leer dat God nie almal verkies het nie, maar sommige in hul val en verderf gelaat het. En die Heidelbergse Kategismus (Sondag 19, V/A 52) troos ons juis met die verwagting dat Christus as Regter sal kom wat al sy en my vyande “in die ewige verdoemenis sal werp.”
Ek wil dit nie wegsteek nie. Eerlikheid vra dat ek erken: die man wie se filosofiese werk ek hier gebruik, het teologiese oortuigings wat op hierdie punt wesenlik van ons belydenis verskil. Wat ek wel in hierdie reeks gebruik, is Hart se filosofiese raamwerk oor God se wese, nie sy soteriologiese gevolgtrekkings nie. Sy beskrywing van God as die oneindige grond van bestaan, bewussyn en goedheid staan in ‘n lang klassieke tradisie (Augustinus, Aquinas, die Kappadosiers) en is nie afhanklik van sy latere universalistiese standpunt nie.
Ek vra jou om hier met onderskeiding te lees: neem wat waar en nuttig is, en toets alles aan die Skrif en ons belydenis.
Punte van Volle Ooreenstemming
1. God as ewig, selfbestaand, onveranderlik
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 1; HK Sondag 8
In volle ooreenstemming met die belydenis se beskrywing van God se natuur.
2. God as Skepper en Onderhouer van alles
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 12, 13; HK V/A 26
Direk in lyn met die belydenis; Hand. 17:28 is korrek gebruik as Skrifgrond.
3. Skepper-skepsel-onderskeid
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 1, 13
Beklemtoon in beskrywings van God as transendent en tog immanent teenwoordig.
4. Algemene openbaring – skepping wys op God
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 2; DL 3/4.4
Volledig ooreenstemmend; skepping maak God se ewige krag en Goddelikheid bekend.
5. Christus as Middelaar en bron van verlossing
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 20–23; HK Sondag 1
Saligheid word aan gemeenskap met God in Christus verbind.
6. Beeld van God in die mens
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 14; HK Sondag 3
Erken dat rede, moraliteit en verhouding deel van die skeppingsbeeld is.
7. Doel van die mens: Aanbidding en gemeenskap met God
Relevante Belydenisverwysings: HK V/A 1, 32; NGB Art. 1
Kennis van God lei tot aanbidding en vreugde.
8. Afwysing van valse voorstellings van God
Relevante Belydenisverwysings: HK Sondag 36; NGB Art. 2
In lyn met belydenis dat ware godskennis net uit Skrif kom.
9. God as bron van waarheid, goedheid en skoonheid
Relevante Belydenisverwysings: NGB Art. 1; HK V/A 26
Harmoniseer met belydenis se beklemtoning van God se volmaaktheid.
Hoe ek hoop jy dit sal lees
Ek vra jou om Reeks 1 te benader met ‘n onderskeidende hart en ‘n oop Bybel:
- Toets alles aan die lig van God se Woord.
- Onthou dat filosofie vir my slegs ‘n hulpmiddel is, nie ‘n gesag nie.
- Hou Christus en die evangelie in die middelpunt.
- Lees in die wete dat ek myself en my woorde graag ondergeskik stel aan die waarheid van die Skrif.
My gebed is dat hierdie kursus jou liefde vir God en jou waardering vir ons gereformeerde erfenis sal verdiep, en dat ons saam in verwondering sal staan oor die grootheid van ons Here.
Jou broer in Christus,
A.A. Retief