Niemand het God gemaak nie, en dis nie ‘n ontwyking nie
Kort antwoord: Die argument vir God sê nie “alles het ‘n oorsaak” nie. Dit sê alles wat sy bestaan by iets anders leen, het ‘n oorsaak nodig, en dat daar uiteindelik iets moet wees wat nie leen nie. Dit is wat ons met God bedoel.
Dis gewoonlik ‘n kind wat dit eerste vra, iewers tussen vyf en sewe. “Mamma, wie het God gemaak?” En die grootmense kyk vir mekaar.
Later hoor jy dieselfde vraag in ‘n ander toon, dié keer as ‘n wenhou. Die filosoof Bertrand Russell het in 1927 vertel dat hy as agtienjarige opgehou het om in die “Eerste Oorsaak” te glo toe hy hierdie vraag raakgelees het. As alles ‘n oorsaak nodig het, het God ook een nodig. En as God nie een nodig het nie, hoekom die heelal?
Dit klink of die gesprek daarmee verby is. Dit is nie.
Wat die argument eintlik sê
Niemand in die klassieke Christelike tradisie het ooit gesê “alles het ‘n oorsaak” nie. Augustinus nie, Thomas van Aquino nie, Calvyn nie. Hulle het iets fyner gesê.
Kyk om jou. Jou foon bestaan omdat ‘n fabriek dit gemaak het. Die fabriek bestaan omdat mense dit gebou het. Daardie mense bestaan omdat hulle ouers hulle gehad het, en omdat daar suurstof is, en omdat die aarde om die son draai. Alles wat jy sien, het sy bestaan by iets anders geleen. Niks daarvan hoef te bestaan nie. Filosowe noem dit kontingent.
Stel jou nou ‘n lang ry mense voor wat elkeen geld by die volgende een leen. Jy kan die ry so lank maak as wat jy wil, ‘n duisend mense, ‘n miljoen. As niemand in die ry die geld werklik het nie, kry niemand iets nie. Iewers moet iemand wees wat nie leen nie.
Dieselfde met bestaan. As alles net geleende bestaan het, sou daar niks wees nie. Daar moet iets wees wat bestaan uit sy eie aard, wat nie by iets anders leen nie. Dit is wat die Bybel bedoel wanneer God vir Moses sê: Ek is wat Ek is (Eksodus 3:14).
Die draai
Vra nou weer: wie het God gemaak?
Dis soos om te vra wie die man in die ry geleen het wat die geld nie hoef te leen nie. Die vraag maak nie sin nie, nie omdat dit verbode is nie, maar omdat dit ‘n ding is wat per definisie nie gemaak word nie. Jy kan net so goed vra wat die vrou van ‘n vrygesel se naam is.
En kyk wat het eintlik gebeur. Die kind se vraag was nie ‘n probleem vir die geloof nie. Dit was die regte vraag. Wie aanhou vra “en wie het dit gemaak?”, kom uiteindelik by iets uit wat nie gemaak is nie. Ateïs en Christen stem eintlik saam dat daar so iets moet wees. Die verskil is net wat dit is: ‘n heelal wat net daar is, of Iemand.
Volgende keer
As iemand dit vir jou vra, sê: “Goeie vraag. Maar dan moet ons eers saamstem: moet daar êrens iets wees wat nie gemaak is nie?”
Dis ‘n baie beter gesprek as wie vir wie gemaak het.
Gaan dieper
Nobody made God, and that isn’t a dodge
Short answer: The argument for God does not say “everything has a cause”. It says everything that borrows its existence from something else needs a cause, and that in the end there must be something that does not borrow. That is what we mean by God.
It is usually a child who asks it first, somewhere between five and seven. “Mum, who made God?” And the grown-ups look at each other.
Later you hear the same question in a different tone, this time as a winning shot. The philosopher Bertrand Russell said in 1927 that he stopped believing in the “First Cause” at eighteen, when he came across this question. If everything needs a cause, God needs one too. And if God doesn’t need one, why should the universe?
It sounds as though the conversation is over. It isn’t.
What the argument actually says
No one in the classical Christian tradition ever said “everything has a cause”. Not Augustine, not Thomas Aquinas, not Calvin. They said something finer.
Look around you. Your phone exists because a factory made it. The factory exists because people built it. Those people exist because their parents had them, and because there is oxygen, and because the earth goes round the sun. Everything you see has borrowed its existence from something else. None of it has to exist. Philosophers call this contingent.
Now imagine a long line of people, each borrowing money from the next. Make the line as long as you like, a thousand people, a million. If no one in the line actually has the money, nobody gets anything. Somewhere there must be someone who does not borrow.
The same goes for existence. If everything had only borrowed existence, there would be nothing at all. There must be something that exists by its own nature, that does not borrow from anything else. That is what the Bible means when God tells Moses: I am who I am (Exodus 3:14).
The turn
Now ask again: who made God?
It is like asking who lent money to the one person in the line who doesn’t need to borrow. The question makes no sense, not because it is forbidden, but because it asks about something that by definition is not made. You might as well ask the name of a bachelor’s wife.
And look at what has actually happened. The child’s question was never a problem for faith. It was the right question. Keep asking “and who made that?” and you eventually arrive at something that was not made. Atheist and Christian actually agree that there must be such a thing. The only difference is what it is: a universe that is simply there, or Someone.
Next time
When someone asks you this, say: “Good question. But first let’s agree: does there have to be something, somewhere, that wasn’t made?”
That’s a much better conversation than who made whom.