Libet het nie bewys dat jy nie kies nie
Kort antwoord: Libet se eksperiment wys dat die brein ’n eenvoudige beweging begin voorberei voordat jy bewus is dat jy besluit het. Dit wys nie dat jy nie kies nie. En die Bybel het nooit gesê jou wil is los van alles nie, net dat jy werklik kies en verantwoordelik is.
Daar is ’n kort video op jou foon. ’n Man in ’n wit jas wys na ’n breinskandering. “Jou brein het al besluit voordat jy dit weet,” sê hy. “Jy dink jy kies. Jy kies nie.” Jy swipe na die volgende video.
En vir ’n oomblik wonder jy wie eintlik geswipe het.
Wat waar is
Die eksperiment bestaan. In 1983 het Benjamin Libet mense gevra om hulle pols te buig wanneer hulle lus voel, en op ’n vinnige klok te let wanneer hulle besluit het. Elektrodes het hulle breinaktiwiteit gemeet. Die brein se voorbereiding het ongeveer ’n halwe sekonde voor die beweging begin, en ’n paar honderd millisekondes voordat die mense gesê het hulle het besluit.
Dit is ook waar dat baie van wat ons doen, onder ons bewussyn begin. Jy besluit nie elke tree bewustelik as jy loop nie.
Waar die lesing te ver gaan
Libet self het nie gedink hy het vrye wil weerlê nie. Sy proefpersone kon die beweging steeds keer, selfs nadat die brein begin voorberei het. Latere navorsing, soos dié van Aaron Schurger en kollegas in 2012, het voorgestel dat die opbou dalk net agtergrondgeraas in die brein is wat ’n drempel oorsteek, nie ’n verborge besluit nie.
En kyk na die soort keuse. ’n Pols buig sonder enige rede is omtrent die teenoorgestelde van wat ons gewoonlik ’n keuse noem. Of jy iemand vergewe, of watter graad jy gaan studeer, besluit jy met redes, soms oor weke. ’n Halwe sekonde in ’n laboratorium sê min daaroor.
Die draai
Nou mooi. Die video neem aan daar is net twee moontlikhede: óf jy is ’n masjien, óf jou wil is heeltemal vry, deur niks gevorm nie. Die Gereformeerde geloof het nog nooit die tweede geglo nie.
Jou wil word gevorm deur wie jy is, deur jou geskiedenis, deur jou hart. En sedert die sondeval is dit krom: uit eie krag draai niemand na God toe nie (Dordtse Leerreëls, Hoofstuk 3 en 4). Maar daardie gebondenheid is moreel, nie meganies nie. Jy wil regtig wat jy wil, en jy kies dit. Daarom is jy verantwoordelik. Die Leerreëls sê selfs dat God se genade die mens nie soos ’n stok of ’n blok behandel nie. Dit vernuwe die wil, sodat hy vrywillig glo.
So die Bybel se diagnose is dieper as die video s’n. Die probleem is nie dat ’n paar neurone vroeg vuur nie. Die probleem is die hart. En dit word nie deur ’n beter skandering reggemaak nie, maar deur ’n nuwe hart (Esegiël 36:26).
Volgende keer
As iemand sê jy kies nie regtig nie, sê: “Goed. Dan sal ek jou nie kwalik neem dat jy laat was nie.”
Kyk hoe vinnig hy dan weer verantwoordelikheid uitvind.
Gaan dieper
Libet did not prove that you don’t choose
Short answer: Libet’s experiment shows that the brain starts preparing a simple movement before you are aware that you decided. It does not show that you don’t choose. And the Bible never said your will is free of everything, only that you really choose and are responsible.
There is a short video on your phone. A man in a white coat points at a brain scan. “Your brain has already decided before you know it,” he says. “You think you choose. You don’t.” You swipe to the next video.
And for a moment you wonder who actually did the swiping.
What is true
The experiment is real. In 1983 Benjamin Libet asked people to flex their wrist whenever they felt like it, and to note on a fast clock when they had decided. Electrodes measured their brain activity. The brain’s preparation began about half a second before the movement, and a few hundred milliseconds before people said they had decided.
It is also true that much of what we do begins below awareness. You do not consciously decide each step when you walk.
Where the reading goes too far
Libet himself did not think he had refuted free will. His subjects could still stop the movement, even after the brain had begun preparing. Later research, such as that of Aaron Schurger and colleagues in 2012, suggested that the build-up may simply be background noise in the brain crossing a threshold, not a hidden decision.
And look at the kind of choice. Flexing a wrist for no reason is about the opposite of what we usually call a choice. Whether you forgive someone, or which degree you will study, you decide with reasons, sometimes over weeks. Half a second in a laboratory says little about that.
The turn
Now carefully. The video assumes there are only two options: either you are a machine, or your will is completely free, shaped by nothing. The Reformed faith has never believed the second.
Your will is shaped by who you are, by your history, by your heart. And since the fall it is bent: by its own strength no one turns to God (Canons of Dort, Third and Fourth Heads). But that bondage is moral, not mechanical. You really want what you want, and you choose it. That is why you are responsible. The Canons even say that God’s grace does not treat a person like a stick or a block. It renews the will, so that he believes willingly.
So the Bible’s diagnosis goes deeper than the video’s. The problem is not that a few neurons fire early. The problem is the heart. And that is not fixed by a better scan, but by a new heart (Ezekiel 36:26).
Next time
When someone says you don’t really choose, say: “Fine. Then I won’t hold it against you that you were late.”
Watch how quickly he rediscovers responsibility.