Waarheid behoort nie aan jou of aan my nie
Kort antwoord: “Elkeen het sy eie waarheid” kan nie self net iemand se eie waarheid wees nie, anders sê dit niks. Ons kyk wel almal van ‘n ander kant af, maar twee mense wat van twee kante na ‘n berg kyk, sien nie twee berge nie.
Jy sê iets oor jou geloof, in die klas of in ‘n groepklets. Miskien net dat jy glo Jesus het werklik opgestaan. Iemand antwoord vriendelik: “Cool. Dis jou waarheid. Ek het myne.”
Dit klink verdraagsaam, en die gesprek is verby. Maar iets bly by jou. As elkeen sy eie waarheid het, is daar dan nog iets soos die waarheid?
Die knoop in die tou
“Alle waarheid is relatief.” Geld dit vir almal, oral, altyd? Dan is dit ‘n absolute waarheid, en die sin weerlê homself. Geld dit net vir die persoon wat dit sê? Dan hoef niemand anders hom daaraan te steur nie.
Agter dié knoop staan ‘n beginsel wat Aristoteles die vasste van alle beginsels genoem het (Metafisika IV.3): iets kan nie op dieselfde tyd en in dieselfde sin waar en vals wees nie. Selfs wie sê “jy het jou waarheid en ek het myne”, bedoel dat sy sin waar is en die teenoorgestelde nie.
Wat die ander kant reg sien
Maar wees eerlik: dié argument slaan die slagspreuk plat. Dit slaan nie die persoon plat nie.
Want wat die meeste mense met “my waarheid” bedoel, is nie ‘n filosofiese teorie nie. Hulle bedoel: waar jy staan, bepaal wat jy sien. En dit is waar. ‘n Boer in die Karoo en ‘n bankier in Sandton kyk anders na dieselfde droogte. Hulle bedoel ook dikwels: ek het gesien hoe mense “die waarheid” gebruik om ander seer te maak. Ook dit het gebeur, ook in die kerk.
So om met ‘n slim argument te wen en dan te dink die gesprek is klaar, is om nie te luister nie.
Die draai
Maar kyk wat volg uit hulle eie insig. As ons almal van êrens af kyk, is daar iets om na te kyk. Twee mense wat van verskillende kante na dieselfde berg kyk, sien nie twee berge nie. Hulle sien een berg, van twee kante.
En dink aan wie die waarheid die nodigste het. Wanneer iemand vertel hoe sy as kind mishandel is, vertel sy nie net “haar waarheid” nie. Sy vertel die waarheid oor wat met haar gebeur het. As dit net haar waarheid was, kon die beskuldigde sy eie daarteenoor stel, en die hof sou niks hê om te beslis nie. Dit is juis die mense wat die meeste seergekry het wat die waarheid nodig het om meer as ‘n mening te wees.
Die Christelike antwoord op “wie se waarheid?” is: nie myne en nie joune nie. Dit behoort aan God. Daarom kan ‘n ongelowige iets waars sien, en daarom kan ‘n gelowige dit nie as ‘n knuppel gebruik nie.
Volgende keer
As iemand sê dis jou waarheid, nie syne nie, vra eerder: “Wat sien jy van jou kant af wat ek dalk mis?” Dan praat julle oor die berg, en nie oor wie s’n dit is nie.
Oor sy eksamenpunte, terloops, wil niemand sy eie waarheid hê nie.
Gaan dieper
Truth doesn’t belong to you or to me
Short answer: “Everyone has their own truth” cannot itself be just someone’s own truth, or it says nothing. We do all look from a different side, but two people looking at a mountain from two sides don’t see two mountains.
You say something about your faith, in class or in a group chat. Perhaps only that you believe Jesus really rose. Someone answers kindly: “Cool. That’s your truth. I’ve got mine.”
It sounds tolerant, and the conversation is over. But something stays with you. If everyone has their own truth, is there still such a thing as the truth?
The knot in the rope
“All truth is relative.” Does that hold for everyone, everywhere, always? Then it is an absolute truth, and the sentence refutes itself. Does it hold only for the person saying it? Then nobody else need pay it any attention.
Behind this knot stands a principle Aristotle called the firmest of all principles (Metaphysics IV.3): something cannot be true and false at the same time and in the same sense. Even someone who says “you have your truth and I have mine” means that their sentence is true and its opposite is not.
What the other side sees rightly
But be honest: this argument knocks down the slogan. It does not knock down the person.
Because what most people mean by “my truth” is not a philosophical theory. They mean: where you stand shapes what you see. And that is true. A farmer in the Karoo and a banker in Sandton look at the same drought differently. They often also mean: I have seen people use “the truth” to hurt others. That has happened too, in the church as well.
So to win with a clever argument and think the conversation is finished is not to listen.
The turn
But look at what follows from their own insight. If we all see from somewhere, there is something to see. Two people looking at the same mountain from different sides don’t see two mountains. They see one mountain, from two sides.
And think about who needs truth most. When a woman tells how she was abused as a child, she is not telling only “her truth”. She is telling the truth about what happened to her. If it were only her truth, the accused could set his own against it, and the court would have nothing to decide. It is precisely the people who have been hurt most who need truth to be more than an opinion.
The Christian answer to “whose truth?” is: not mine and not yours. It belongs to God. That is why an unbeliever can see something true, and why a believer cannot use it as a club.
Next time
When someone says it’s your truth, not theirs, ask instead: “What do you see from your side that I might be missing?” Then you are talking about the mountain, not about whose it is.
When it comes to their exam marks, by the way, nobody wants their own truth.