Jy kan werklik dinge weet, al is jy nie van alles seker nie
Kort antwoord: As jy van niks seker kan wees nie, kan jy ook nie daarvan seker wees nie. Die eerlike posisie is nie dat ons niks weet nie, maar dat ons werklik weet, net nie alles en nie volmaak nie.
Dalk is dit jou eerste filosofieklas. Die dosent vra: “Hoe weet jy jy droom nie nou nie? Hoe weet jy die wêreld bestaan buite jou kop?” Niemand het ’n antwoord nie. Dan sê hy, half tevrede: “Presies. Jy kan van niks seker wees nie.”
Op pad huis toe draai die gedagte in jou kop. As ek nie eers seker kan wees van die klaskamer nie, wat dan van God?
Wat waar is
Begin by wat waar is, want die dosent het ’n punt. Jy het al wakker geword uit ’n droom wat heeltemal eg gevoel het. Ons onthou verkeerd, ons sien wat ons verwag, en ons kan nie buite ons eie kop gaan staan om te kyk of dit reg werk nie. Om dit te toets, moet jy dieselfde kop gebruik.
Die Bybel vlei ons ook nie hieroor nie. Paulus sê ons ken nou net ten dele (1 Korintiërs 13:12). Christene het geen rede om te maak asof hulle alles deursien nie.
Die knoop
Maar luister mooi na die sin self. “Jy kan van niks seker wees nie.” Is die dosent daarvan seker? As hy is, het hy pas iets gevind waarvan hy seker kan wees, en die sin val om. As hy nie is nie, dan kan ons dalk tog van sommige dinge seker wees.
Die sterk vorm van die stelling weerlê dus homself. Die swak vorm, “jy kan oor enigiets verkeerd wees”, is baie nader aan die waarheid. Maar dit sê iets heel anders. Om oor iets verkeerd te kan wees, is nie dieselfde as om niks te weet nie.
Seker teenoor weet
Hier lê die eintlike verwarring: die verskil tussen volmaakte sekerheid en kennis.
In 1939 het die Britse filosoof G. E. Moore ’n lesing gegee waarin hy sy hande opgehou het en gesê het: hier is een hand, en hier is nog een. Sy punt was nie dat hy ’n slim bewys gevind het nie. Sy punt was dat hy meer seker was van sy hande as van enige filosofiese argument wat hom sou probeer oortuig dat hy hulle nie het nie.
Dit is hoe kennis in die gewone lewe werk. Jy weet jou ma se stem in die donker. Jy weet hoe om by die huis te kom. Jy het nie eers elke denkbare twyfel uitgeskakel nie, en tog weet jy.
Die draai
Kyk nou wat die skeptikus eintlik vra. Hy vra ’n sekerheid wat niks meer kan skud nie, ’n uitsig van bo af. Dit is nie nederig nie. Dit is om te wil sien soos net God sien, en dan te kla as jy dit nie kan nie.
Die Christelike posisie is meer beskeie. Ons kennis is nie God s’n nie, maar dit is ook nie ’n raaiskoot nie. Dit is soos ’n kaart: nie die landskap self nie, en nie elke klip daarop nie, maar goed genoeg om jou by die huis te bring. En ons kan ons verstand vertrou omdat Hy wat dit gemaak het, getrou is.
Volgende keer
As iemand sê jy kan van niks seker wees nie, vra vriendelik: “Is jy seker?” Glimlag dan, en praat verder oor wat julle wel weet.
Die dosent kyk ook links en regs voor hy die straat oorsteek.
Gaan dieper
You can really know things, even if you are not certain of everything
Short answer: If you can’t be sure of anything, you can’t be sure of that either. The honest position is not that we know nothing, but that we really know, only not everything and not perfectly.
Perhaps it is your first philosophy class. The lecturer asks: “How do you know you’re not dreaming right now? How do you know the world exists outside your head?” Nobody has an answer. Then he says, half pleased: “Exactly. You can’t be sure of anything.”
On the way home the thought keeps turning in your head. If I can’t even be sure of the classroom, what about God?
What is true
Start with what is true, because the lecturer has a point. You have woken from a dream that felt completely real. We remember wrongly, we see what we expect, and we cannot step outside our own heads to check that they work. To test it, you have to use the same head.
The Bible does not flatter us about this either. Paul says we know only in part for now (1 Corinthians 13:12). Christians have no reason to pretend they see through everything.
The knot
But listen carefully to the sentence itself. “You can’t be sure of anything.” Is the lecturer sure of that? If he is, he has just found something he can be sure of, and the sentence falls over. If he isn’t, then perhaps we can be sure of some things after all.
So the strong form of the claim refutes itself. The weak form, “you can be wrong about anything”, is much closer to the truth. But it says something quite different. Being able to be wrong about something is not the same as knowing nothing.
Certainty and knowledge
Here lies the real confusion: the difference between perfect certainty and knowledge.
In 1939 the British philosopher G. E. Moore gave a lecture in which he held up his hands and said: here is one hand, and here is another. His point was not that he had found a clever proof. His point was that he was more certain of his hands than of any philosophical argument that might try to convince him he didn’t have them.
That is how knowledge works in ordinary life. You know your mother’s voice in the dark. You know how to get home. You have not first ruled out every conceivable doubt, and yet you know.
The turn
Now look at what the sceptic is really asking for. He wants a certainty nothing could ever shake, a view from above. That is not humble. It is wanting to see as only God sees, and then complaining when you can’t.
The Christian position is more modest. Our knowledge is not God’s, but neither is it a guess. It is like a map: not the landscape itself, and not every stone in it, but good enough to bring you home. And we can trust our minds because the One who made them is faithful.
Next time
When someone says you can’t be sure of anything, ask kindly: “Are you sure?” Then smile, and carry on talking about what you do know.
The lecturer also looks left and right before he crosses the street.