Die wetenskap het God nie oorbodig gemaak nie
Kort antwoord: Die wetenskap verklaar hoe die wêreld werk. God is nie nog ‘n oorsaak in die wêreld wat die wetenskap kan vervang nie. Hy is die rede waarom daar ‘n wêreld is wat werk.
Jy sit in jou eerste jaar se inleidende lesing. Die dosent wys ‘n prent van Thor met sy hamer. “Mense het vroeër gode nodig gehad om die donderweer te verklaar,” sê hy. “Nou het ons fisika.” Die saal lag. En hy gaan aan met die volgende skyfie.
Die punt is duidelik: hoe meer die wetenskap verklaar, hoe minder werk is daar oor vir God. Eendag is daar niks oor nie.
Dit klink logies. Maar dit berus op ‘n idee oor God wat die kerk nooit gehad het nie.
Die god van die gapings
Die dosent se argument werk net teen ‘n god wat soos Thor is: een oorsaak tussen ander oorsake, wat inspring waar die natuur nie verder kan nie. Filosowe noem hom die god van die gapings. Elke keer as die wetenskap ‘n gaping toemaak, word hy kleiner.
So ‘n god het die Christelike geloof nooit verkondig nie. Die Nederlandse Geloofsbelydenis (Artikel 13) bely dat God die wêreld regeer, deur die gewone loop van die natuur. Die reën wat uit wolke val, val nie in plaas van God nie. God gee dit, deur die wolke. Thomas van Aquino het dit eeue gelede so verwoord: God is die eerste oorsaak, en Hy werk deur tweede oorsake, nie in kompetisie met hulle nie.
Die ketel
Die Oxford-wiskundige John Lennox gebruik ‘n eenvoudige voorbeeld. Waarom kook die water in die ketel? Een antwoord is: omdat die element hitte oordra en die watermolekules vinniger laat beweeg tot hulle damp word. ‘n Ander antwoord is: omdat ek ‘n koppie tee wil hê.
Albei antwoorde is waar. Hulle kompeteer nie. Die tweede antwoord word nie minder waar omdat die eerste een meer gedetailleerd raak nie. En geen hoeveelheid fisika oor die element sal jou ooit vertel van die tee nie.
Die wetenskap is uitstekend met die eerste soort antwoord. Die Christelike geloof gaan oor die tweede.
Die draai
Daar is nog iets. Die wetenskap kan net werk as twee dinge waar is: die wêreld moet ordelik wees, en ons verstand moet daardie orde kan verstaan. Die wetenskap kan nie een van die twee bewys nie. Dit moet hulle aanneem voordat dit begin.
Die vroeë wetenskaplikes, Kepler, Boyle en Newton, het geweet waarom hulle dit kon aanneem: ‘n rasionele God het ‘n ordelike wêreld gemaak en die mens na sy beeld geskep. Hulle het nie wetenskap gedoen ten spyte van hulle geloof nie, maar as gevolg daarvan.
So die dosent het dit omgekeerd. Elke nuwe ontdekking maak God nie kleiner nie. Dit wys net hoeveel orde daar is om te ontdek.
Volgende keer
As iemand sê die wetenskap het God oorbodig gemaak, vra net: “Verklaar die wetenskap hoe die wêreld werk, of waarom daar ‘n wêreld is?”
En sit dan die ketel aan.
Gaan dieper
Science has not made God redundant
Short answer: Science explains how the world works. God is not another cause in the world that science could replace. He is the reason there is a world that works at all.
You are in a first-year introductory lecture. The lecturer puts up a picture of Thor with his hammer. “People used to need gods to explain thunder,” he says. “Now we have physics.” The hall laughs. And he moves on to the next slide.
The point is clear: the more science explains, the less work is left for God. One day there will be nothing left.
It sounds logical. But it rests on an idea of God the church never held.
The god of the gaps
The lecturer’s argument only works against a god like Thor: one cause among other causes, who steps in where nature can go no further. Philosophers call him the god of the gaps. Every time science closes a gap, he gets smaller.
The Christian faith never proclaimed such a god. The Belgic Confession (Article 13) confesses that God governs the world, through the ordinary course of nature. The rain that falls from the clouds does not fall instead of God. God gives it, through the clouds. Thomas Aquinas put it centuries ago: God is the first cause, and he works through secondary causes, not in competition with them.
The kettle
The Oxford mathematician John Lennox uses a simple example. Why is the water in the kettle boiling? One answer: because the element transfers heat and makes the water molecules move faster until they turn to steam. Another answer: because I want a cup of tea.
Both answers are true. They do not compete. The second answer does not become less true because the first one gets more detailed. And no amount of physics about the element will ever tell you about the tea.
Science is excellent at the first kind of answer. The Christian faith is about the second.
The turn
There is something more. Science can only work if two things are true: the world must be orderly, and our minds must be able to understand that order. Science cannot prove either of them. It has to assume them before it starts.
The early scientists, Kepler, Boyle and Newton, knew why they could assume them: a rational God made an orderly world and created man in his image. They did not do science in spite of their faith but because of it.
So the lecturer has it backwards. Each new discovery does not make God smaller. It just shows how much order there is to discover.
Next time
When someone says science has made God redundant, just ask: “Does science explain how the world works, or why there is a world?”
Then put the kettle on.